Một hệ thống, không chỉ một loại cây
Tại Cà Mau, tỉnh nuôi tôm lớn nhất Việt Nam, mô hình lúa-tôm không phải là thử nghiệm nhỏ. Đây là chiến lược sinh kế của nông dân ven biển đối mặt với điều kiện mặn và ngọt luân phiên. Lúa và tôm được sản xuất trên cùng cánh đồng theo trình tự, và hai hoạt động này liên kết chặt chẽ với nhau. Cải thiện một bên mà không cải thiện bên kia hiếm khi đủ để nâng cao năng suất, lợi nhuận và khả năng thích ứng khí hậu ở cấp hệ thống.
Đây là lý do làn sóng hiện đại hóa nông nghiệp mới nhất ở Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ nhằm tối đa hóa năng suất lúa một cách riêng lẻ. Nó nhằm quản lý sự cân bằng mong manh giữa độ mặn, nguồn nước, sức khỏe đất và lợi nhuận thị trường. Các công nghệ đang được đưa vào—gieo sạ hàng bằng cơ giới, bón phân sâu và công cụ quyết định số—chỉ có giá trị nếu phù hợp với sự cân bằng đó.
Cơ giới hóa mang lại gì cho ruộng lúa-tôm
IRRI, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Cà Mau và Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam, đã thử nghiệm gieo sạ hàng bằng cơ giới kết hợp bón phân sâu trong hệ thống lúa-tôm. Cách tiếp cận này giảm lao động, cải thiện mật độ cây và nâng cao hiệu quả sử dụng đầu vào. Nhưng nhóm nghiên cứu nói rõ rằng nó phải được điều chỉnh cho điều kiện lúa-tôm và kết hợp với các thực hành quản lý cây trồng và tài nguyên phù hợp.
Tại buổi trình diễn đồng ruộng ở xã Hồng Dân, người tham dự đã quan sát canh tác lúa chính xác trong hệ thống lúa-tôm tại Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Hòa Phát, gồm gieo sạ hàng bằng cơ giới với bón phân sâu và công nghệ máy bay không người lái. Hội thảo đi kèm đề cập các giải pháp canh tác thích ứng khí hậu, công nghệ số, chuỗi giá trị, xây dựng thương hiệu và liên kết thị trường.
Công cụ số cho môi trường biến động
Lớp số đặc biệt quan trọng trong các hệ thống ven biển nơi điều kiện thay đổi nhanh. IRRI và các đối tác đang phát triển bản đồ phù hợp lúa-tôm, dữ liệu viễn thám, dự báo nước, cảnh báo xâm nhập mặn và công cụ WebGIS để hỗ trợ quản lý sản xuất chính xác và quản lý rủi ro khí hậu. Học máy kết hợp dữ liệu đất, sử dụng đất, địa hình và khí hậu để tạo bản đồ đất và dinh dưỡng, trong khi Rice Crop Manager, cảm biến nước thời gian thực và trợ lý AI hỗ trợ quyết định theo địa điểm.
Các phát hiện nghiên cứu từ chương trình cho thấy dinh dưỡng và thời điểm gieo sạ chiếm khoảng 66% tầm quan trọng tổng thể của các yếu tố kỹ thuật được phân tích liên quan đến khoảng cách năng suất, đóng góp lần lượt 37% và 29%. Đây là phát hiện đáng chú ý cho công tác khuyến nông: lợi ích lớn nhất không nhất thiết đến từ giống mới mà từ quản lý thời điểm và dinh dưỡng tốt hơn.
Câu hỏi liên kết thị trường
Việc áp dụng công nghệ trong hệ thống lúa-tôm cuối cùng sẽ được đánh giá bằng việc nó có cải thiện thu nhập nông dân và giảm rủi ro hay không. Nền tảng số EasyFarm đang được sử dụng để kết nối nông dân với dịch vụ cơ giới hóa và các tác nhân thị trường, nhưng thách thức sâu hơn là xây dựng liên kết chuỗi giá trị thưởng cho chất lượng và khả năng thích ứng khí hậu. Nếu không có những liên kết đó, hệ thống vẫn dễ bị tổn thương trước cú sốc giá và biến động chi phí đầu vào.